Γιάννης Λειβαδάς
Ελπίδα του Τζακ Κέρουακ πως ο γλωσσικός αυθορμητισμός θα οδηγούσε κάποια στιγμή σε μία «υπέρτατη πραγματικότητα» της έκφρασης, όχι μόνο έπιασε τόπο αλλά αναθεώρησε, ως γνωστόν, συθέμελα τον ορισμό και τις δυνατότητες της μεταπολεμικής αμερικανικής λογοτεχνίας. Αυτό συνέβη με έργα όπως το «Στον Δρόμο», η «Τριστέσσα», τα «Οράματα του Κόντι» και φυσικά το «Μέξικο Σίτι Μπλουζ».
Όντας είκοσι ενός χρόνων ο Κέρουακ αποπειράθηκε, ανάμεσα σε άλλα, να γράψει ένα βιβλίο με τίτλο The Sea Is My Brother (Η Θάλασσα Είναι Το Αδέλφι Μου), κατά κόρον βασισμένος στις ημερολογιακές σημειώσεις που κρατούσε από τις νεανικές του εμπειρίες ενόσω υπηρετούσε στο εμπορικό ναυτικό, και οι οποίες συνοψίστηκαν σε ένα τετράδιο με τίτλο Voyage to Greenland.
Αυτή η υποτιθέμενη νουβέλα χαρακτηρίστηκε επανειλημμένα από τον ίδιο τον συγγραφέα ως «σαβούρα» (“crock”). Το γιατί τώρα, το 2011, αποφάσισε ένας παγκόσμιος μεγαλοεκδότης να το εκδώσει, όχι μόνο συνιστώντας παρατυπία αλλά και προσβολή στη μνήμη του Τζακ Κέρουακ, δεν είναι να αναρωτιέται κανείς. Οι αποδώσεις ορισμένων εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων είναι σαφώς προτιμότερες από καθετί άλλο.
Το βιβλίο The Sea Is My Brother ήταν μία ελαφρά μυθοπλασία η οποία εξέφραζε οριακά μιαν συγκαλυμμένη αυτοβιογραφία, όπως άλλωστε όλα τα βιβλία του συγγραφέα. Η γραφή του παρόλα αυτά ήταν ιδιαίτερα ασταθής, μειονεκτική και προφανώς ανάξια λόγου. Δεν ήταν αδικαιολόγητες λοιπόν και οι ανάλογες, άλλοτε δριμύτερες και άλλοτε πιο ήπιες, αντιδράσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας από σοβαρούς σχολιαστές σε διάφορες λογοτεχνικές στήλες τουλάχιστον στον αγγλόφωνο κόσμο.
Από ένα σύνολο 423, μεγάλου μεγέθους, σελίδων μπορεί να εξαιρέσει κανείς ένα σύνολο 35-40 περίπου σελίδων όπου η αξία ως πρωτότυπη πεζογραφία είναι δεδομένη. Επιπλέον το The Sea Is My Brother, ως αυτόνομο «έργο» δεν αποτελεί παρά το ένα τέταρτο της έκτασης του βιβλίου, το οποίο δέχθηκε τέτοια επιμέλεια και συγχώνευση διαφόρων άλλων συμπληρωματικών κειμένων ώστε να καταφέρει να γίνει αυτό που κρίνουμε σήμερα ως έχει.
Είναι πέρα από κάθε αμφιβολία σίγουρο, πως εάν το εν λόγω κείμενο δεν ανήκε στον συγκεκριμένο συγγραφέα δεν θα υπήρξε ουδέποτε περίπτωση να εκδοθεί ως αυτόνομο συγγραφικό έργο. Όσοι μελετούν και μεταφράζουν επισταμένως τα έργα του Τζακ Κέρουακ πέρα από εμβρόντητοι έμειναν και με μια βαριά, θλιβερή, επίγευση πως τίποτε πια δεν μένει όρθιο, και δεν πρόκειται, κατά πως φαίνεται, να παραμείνει όρθιο μέσα στη λαίλαπα της κερδοσκοπίας και της ανεντιμότητας.
Τα πάντα πωλούνται και αγοράζονται, και μεταπωλούνται και εξαγοράζονται. Σαφώς ο σκοπός του (κάθε) εκδότη είναι προφανής, μα η δεοντολογία και η ηθική τάξη από πλευράς των κληρονόμων και διαχειριστών των πνευματικών δικαιωμάτων του Κέρουακ, είναι εντελώς αχαρακτήριστη – και είναι αυτονόητο πως το λεγόμενο “estate” του θα έπρεπε να φροντίσει, πάνω και πέρα απ’ όλα, για κάθε είδους αποφυγή προσβολής της μνήμης ενός τόσο επιδραστικού και μοναδικού λογοτέχνη, όπως ήταν ο Τζακ Κέρουακ.
Δεν θα ήταν καθόλου κακή ιδέα εάν το The Sea Is My Brother συμπεριλαμβανόταν σε κάποιον τόμο με κείμενα αναφοράς σχετικά με τα πρωτόλεια και τις νεανικές συγγραφικές απόπειρες που, πράγματι, καταδείκνυαν ψήγματα από την μετέπειτα, ολοκληρωμένη και στιβαρή συγγραφική ρώμη του συγγραφέα.
Δεν μπορούμε, βεβαίως, να μπούμε με έναν φανταστικό τρόπο στην πιθανή θέση που μπορεί να βρισκόταν σήμερα ένας ογδοντα-εννιάχρονος Κέρουακ και να αποφανθούμε σχετικά με τη δική του επιλογή· υπάρχουν όμως πάμπολλα στοιχεία από μαρτυρίες όσο και από αποσπάσματα της αλληλογραφίας του που αναδεικνύουν ένα ποιόν που έρχεται σε απόλυτη σύγκρουση με τέτοιες τακτικές.
Αν ευχόμαστε να διαρκέσει κάτι από εκείνη την εκστατική και απαράμιλλη λογοτεχνική εποποιία του Τζακ Κέρουακ είναι, όπως το είχε σημειώσει χαρακτηριστικά ο ίδιος: “the unspeakable visions of the individual”…
Γιάννης Λειβαδάς
Ο Γιάννης Λειβαδάς γεννήθηκε το 1969 στην Καλαμάτα. Πέρα από εκδότης, βιβλιοπώλης, αρθρογράφος και μεταφραστής έχει εργαστεί σε πάμπολλους άλλους τομείς. Ποιήματά του έχουν δημοσιευθεί επίσης στον αμερικανικό, τον γαλλικό, τον κροατικό, τον ινδικό, τον ιρλανδικό και τον ισπανικό λογοτεχνικό Τύπο. Ζει στο Παρίσι.
Η τελευταία ποιητική συλλογή του Γιάννη Λειβαδά «Άτη» κυκλοφόρησε το 2011 από τις εκδόσεις Κέδρος
ΥΠΟ ΕΚΔΟΣΗ:
Ποίηση:
«La Chope Daguerre και Ποιήματα Κελύφους» (Κέδρος 2012)
«Ηχούν Οστά/16 νέα ποιήματα για την τζαζ» (Απόπειρα)
Πεζά:
«Το Σύμπλεγμα του Λαοκόοντα» (Λογείον 2012)
«Κείμενα από παντού»