Έπεσα τυχαία πάνω τους. Ή μάλλον πάνω σε κάποιον τοίχο που «μιλούσε» μια άλλη γλώσσα, πιο σύγχρονη, ίσως και λίγο ανοίκεια. Αυτό με την πρώτη ανάγνωση. Γιατί η δεύτερη ανάγνωση ξύνει την επιφάνεια της πρώτης και οδηγεί σε δρόμους ποιητικούς. Σαν αυτούς που αγαπάμε να φιλοξενούμε στο ΝΤΟΥέΝΤΕ. 

Κάπως έτσι ξεκινάει ένα κυνήγι θησαυρού, από δρόμο σε δρόμο και από τοίχο σε τοίχο.

Συναντήσαμε την ομάδα του Codepoetry, τον Γιάννη Δημητριάδη και το Θοδωρή Παπαθεοδώρου σε κάποιο δρόμο των Εξαρχείων και μιλήσαμε για κώδικες, ποίηση, graffiti και τοίχους.

Γιατί κάθε τοίχος μπορεί να έχει την ποίησή του. Αρκεί να έχεις το κλειδί και να την ξεκλειδώσεις.

 

Τι είναι αυτά τα περίεργα αυτοκόλλητα που βλέπουμε στα σημεία της μικρής-μεγάλης πόλης μας; Πώς ξεκίνησε αυτό το παιχνίδι κωδικοποιημένης ποίησης;

I.Δ.: Γνωριστήκαμε τυχαία σε ένα καλλιτεχνικό εργαστήρι, που παρακολουθούσαμε ο Θοδωρής κι εγώ. Μια συνάδελφος οργάνωνε ένα collaborative workspace σχετικό με τη δημιουργικότητα. Έτσι έγινε η αρχή. Δουλεύαμε πάνω σ’ αυτό το κοινό project που όμως δεν προχώρησε. Παρόλα αυτά, αυτό που αποκομίσαμε ήταν ότι θέλαμε να κάνουμε κάτι από κοινού και ανεξάρτητο από αυτό το εργαστήρι, που να συνδυάζει το δρόμο, την τεχνολογία και την τέχνη.

Θ.Π.: Αυτό το project που δουλεύαμε σχετιζόταν με την καταγραφή των graffiti στην Αθήνα, χωρίς ωστόσο να έχουμε ιδιαίτερο ενδιαφέρον γι’ αυτό. Είναι κάτι που πρέπει να είσαι πωρωμένος για να το κάνεις.  Εμάς περισσότερο μας ένωσε το τεχνικό κομμάτι, η παρέα, αλλά και η επίγευση του να κάνεις κάτι στο δρόμο. Αρχικά σκεφτόμασταν το ενδεχόμενο ενός installation που να συνδυάζει ποίηση και τεχνολογία, αλλά η τεχνολογία που σκεφτόμασταν ήταν αναλογική: παγάκια, ας πούμε, που να λιώνουν και να κινούν έναν μηχανισμό που θα εμφανίζει ένα ποίημα. Πάνω στη συζήτηση σκεφτήκαμε να κωδικοποιήσουμε ποιήματα του Γιάννη σε κώδικα QR. Έτσι ξεκίνησε η σκέψη για το πώς θα μπορούσαμε να το προεκτείνουμε όλο αυτό, μια και η αρχική του φόρμα ήταν διαφορετική από την τωρινή.

Ποια ήταν η αρχική σας εμπλοκή με την ποιητική διαδικασία αλλά και με τις διαδικασίες οπτικής αναπαράστασης; 

Ι.Δ.: Εγώ ασχολούμαι με ποίηση. Την εποχή που γνωριστήκαμε, είχα αρχίσει να επεξεργάζομαι ένα προσωπικό project όπου η ποίηση συναντά τη φωτογραφία, υπό τον τίτλο «Θολά τοπία». Ο Θοδωρής διδάσκει υπολογιστικά μέσα και διαδραστική τέχνη στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Θ.Π.: Νομίζω ότι το ενδιαφέρον μου ήταν περισσότερο στην παντρειά της ποίησης με την τεχνολογία. Είχα ασχοληθεί με τα QR λίγο καιρό πριν και ήταν φρέσκα στο νου μου. Έτσι η ιδέα από συνείδηση έγινε πράξη. Θυμάσαι που σου είχα στείλει κάποια στιγμή ένα ποίημα σε QR; (απευθύνεται στον Γιάννη) Αυτό ήταν το πρώτο έναυσμα. Με ένα email. 

Τι είναι το QR code; Πώς θα το εξηγούσατε σε έναν άνθρωπο που δεν έχει μεγάλη γνώση από γλώσσες προγραμματισμού, κώδικες και τεχνολογία;

Ι.Δ.: Quick Response Code: ένα είδος barcode, που χρησιμοποιήθηκε αρχικά στην αυτοκινητοβιομηχανία και μπορεί να ενσωματώσει ένα μεγάλο όγκο πληροφορίας. Αρκεί ένα smartphone για να αποκωδικοποιήσεις ό,τι θες.

Θ.Π.: Το κλασικό barcode μπορεί να περιέχει μέχρι 20 αριθμούς ενώ τα QR codes μπορούν να φτάσουν τους 7.000 χαρακτήρες. Είναι δύο διαστάσεων, τετράγωνα στο σχήμα και διαβάζονται πολύ εύκολα χρησιμοποιώντας ένα smartphone. Επειδή επιτρέπουν την κωδικοποίηση μεγαλύτερου όγκου δεδομένων δίνουν την δυνατότητα ενσωμάτωσης σύνθετης πληροφορίας, πέρα από το απλό κείμενο. Όταν σαρωθεί το QR code θα μπορούσε δηλαδή, μεταξύ άλλων, να δώσει εντολή στο κινητό να καλέσει ένα νούμερο, να στείλει email σε μια ηλεκτρονική διεύθυνση, να παίξει ένα αρχείο ήχου ή ακόμα να ανοίξει μια ιστοσελίδα.

Πως χρησιμοποιείτε αυτή την τεχνολογία στο codepoetry;

Θ.Π.: Τοποθετήσαμε QR codes σε διάφορα σημεία της πόλης χρησιμοποιώντας ένα μεταλλικό stencil και spray μπογιάς για να τα αποτυπώσουμε. Αντί να ενσωματώσουμε ένα ποίημα απευθείας μέσα στο QR code, προτιμήσαμε να κωδικοποιήσουμε έναν σύνδεσμο (link) που να παραπέμπει σε μια ιστοσελίδα. Με κάθε σάρωση εμφανίζεται ένα ποίημα, τυχαία επιλεγμένο, από την online συλλογή του codepoetry. Επιλέξαμε να φιλοξενήσουμε έργα σύγχρονων, εν ζωή δημιουργών έτσι ώστε να υπάρχει δυνατότητα αποστολής προσωπικού μηνύματος αλλά και ανάρτησης σχολίων από τους αναγνώστες του εκάστοτε ποιήματος. Τέλος, δίνουμε την δυνατότητα και σε αδημοσίευτους ποιητές να συμμετάσχουν στο εγχείρημα στέλνοντας μας τις προσωπικές τους συνθέσεις. Ένα 20% των ποιημάτων που φιλοξενούνται έχει επιλεχθεί από υλικό που μας στέλνει το ευρύ κοινό.

Σας προβλημάτισε το γεγονός ότι από όλο αυτό το παιχνίδι ποίησης μέσα στην πόλη αποκλείονται αυτόματα ομάδες πληθυσμού (άνθρωποι που δεν έχουν καλή σχέση με την τεχνολογία ή δεν διαθέτουν smartphone);

Ι.Δ.: Οποιαδήποτε χρήση κώδικα -ακόμα και γλωσσικού- δημιουργεί αποκλεισμούς. Η ποίηση προσθέτει ήδη ένα επιπλέον layer κωδικοποίησης. Γι’ αυτό και δεν προβληματιστήκαμε εξ αρχής. Το νόημα σε όλη αυτή η διαδικασία ήταν το παιχνίδι. Κάτι είναι κρυφό. Σε περιμένει να το ανακαλύψεις και να μυηθείς σ’ αυτό. Το σίγουρο είναι ότι πολλοί που έχουν πρόσβαση στη τεχνολογία δεν είναι εξοικειωμένοι με την ποίηση. Υπό αυτή την έννοια, ίσως το codepoetry ανοίγει αντί να κλείνει δρόμους. Τέτοιες απρόοπτες συναντήσεις προδιαθέτουν θετικά τον υποψήφιο αναγνώστη και αλλάζουν κάπως την παραδεδομένη άποψη για την ποίηση.

Θ.Π.: Επιπλέον, δεν βγήκαμε σαν ιεραπόστολοι της ποίησης να την κάνουμε γνωστή. Φυσικά και χαιρόμαστε όταν ο κόσμος διαβάζει, αλλά ο δικός μας στόχος ήταν να προκύψει κάτι που θα συνδυάζει τέχνη με τεχνολογία. Άλλωστε ανθολογίες ποίησης στο διαδίκτυο υπάρχουν πολλές. Στόχος μας ήταν η παρουσίαση ποίησης με πρωτότυπο τρόπο. Ούτε θέλαμε να βγούμε στους δρόμους και να βάψουμε τα ποιήματα με μπογιές, ώστε να τα διαβάζει ο κόσμος. Το να κρύψεις σε ένα μικρό ηλεκτρονικό σεντούκι δυο στίχους και να μην μπορεί να τους διαβάσει το 80% του πληθυσμού επειδή δεν έχει το κλειδί έχει μια γοητεία που προσθέτει κάτι στην εμπειρία για το υπόλοιπο 20% των χρηστών που ξέρει τι είναι και το βλέπει. 

Υπάρχει μια κατάσταση που λίγο πολύ βιώνουμε όλοι σε οικονομικό, ηθικό, πολιτισμικό επίπεδο. Κάθε κατάσταση μετατρέπεται σε ψυχολογία αυτού που τη βιώνει και στη συνέχεια σε συμπεριφορά. Πιστεύετε ότι με αυτήν σας την δράση συμβάλλετε στην ανάδειξη δημιουργικότητας σε ασφυκτικά αστικά περιβάλλοντα; Τι προσδοκάτε;

Ι.Δ.: Τη συνάντηση με το ανύποπτο. Αυτό που σε βγάζει από την καθημερινή διαδρομή, ένα graffiti ή ένα αυτοκόλλητο, έχει αυτό το στοιχείο της αφύπνισης με την έννοια ότι βιώνεις την πόλη ως σημείο συνάντησης ανύποπτων στιγμών. Πολλά σωματίδια, ας πούμε, που χτυπάνε το ένα το άλλο και όχι απλά άνθρωποι που πάνε στη δουλειά τους χωρίς καμία επαφή.

Θ.Π.: Ρωτάς έναν πολύ απαισιόδοξο άνθρωπο. Δεν σκεφτόμουν ποτέ ότι με αυτό προσφέρουμε κάποιο κοινωνικό έργο, ούτε φυσικά ότι περιμένουμε να ξεσηκωθεί ο κόσμος. Το βασικό κίνητρο για μένα ήταν αυτή η απλή ανάγκη να σκεφτούμε κάτι έξυπνο που να παντρεύει αυτά τα δύο πράγματα. Στην πορεία βέβαια άρχισα να σκέφτομαι κι άλλα. Τι ωραίο θα ήταν, λόγου χάρη, να διαβάσει κάποιος ένα ποίημα που του αρέσει και να έρθει σε επαφή με τον ποιητή που το έγραψε και πριν δεν τον ήξερε. Αλλά παρόλα αυτά δεν στηρίζω τις λίγες ελπίδες μου για αλλαγή πάνω στο QR. Δημιουργικοί σίγουρα πρέπει να είμαστε για να βγούμε από το τέλμα, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι η δημιουργικότητα είναι κολλητική.

Σκέψου, όμως, ότι όσο ο καιρός περνάει τόσο περισσότεροι άνθρωποι απεμπλέκονται από διαδικασίες όπως είναι η τηλεόραση. Σκέψου, ότι στο παρελθόν αυτός που δεν έβλεπε τηλεόραση θεωρούνταν οπισθοδρομικός. Γιατί, λοιπόν, να μην υπάρχει σημείο επανεκκίνησης με έναρξη τη δημιουργία; 

Θ.Π.: Δεν ξέρω αν είναι σημεία των καιρών, αλλά εγώ βλέπω ότι γίνονται κάποιες κινήσεις: collaborative workspaces, σελίδες για συγκατοίκηση, σελίδες για να ταξιδεύεις από κοινού. Βλέπω ότι ο κόσμος αρχίζει και σκέφτεται πιο δημιουργικά και πιο ανοιχτά. Και το πιο σημαντικό από όλα είναι ότι βλέπω όλο και περισσότερες καλλιτεχνικές κολεκτίβες πλέον στην Ελλάδα. Τώρα αν όλα αυτά μπορούν να μας βγάλουν από τη φάση που βρισκόμαστε, δεν ξέρω. Δεν ξέρω αν το να μαζεύονται δυο-τρεις κομπιουτεράδες, καλλιτέχνες, μουσικοί και να συν-δημιουργούν οφείλεται στην κρίση ή στον ίδιο τον εκμοντερνισμό της τέχνης.

Ποιο είναι το βασικό αίτημα του project; 

Ι.Δ.: Η ιδέα μας ήταν να είμαστε δίπλα από το επίσημο, από την κυρίαρχη παρουσίαση της ποίησης, δηλαδή. Είχαμε ήδη συναντήσει -ο Θοδωρής στο Λονδίνο, εγώ στο Παρίσι- ποίηση μέσα στην πόλη: σε μετρό, λεωφορεία. Αυτό που είχαμε συναντήσει εδώ μας φαινόταν κρατικοδίαιτο. Στην αρχή δεν είχαμε καν φανταστεί πώς ακριβώς θα είναι ή αν θα αποτελείται μόνο από σύγχρονους ποιητές.

Θ.Π.: Βλέπαμε ποίηση του Ελύτη στο μετρό και το 1/5 της ταμπέλας ήταν το σήμα του ΕΚΕΒΙ, το σήμα του Υπουργείου Παιδείας, άντε και καμιά χορηγία. Θέλαμε να είναι κάτι πιο ανεξάρτητο και πιο κοντά στη γενιά μας. Επιπλέον μας φάνηκε ότι θα ήταν αντιδημοκρατικό, αν εμείς ως administrators της ιστοσελίδας απαγορεύαμε σε ανθρώπους λιγότερο γνωστούς να δώσουν και αυτοί ποιήματά τους. Γιατί να κάνουμε διαχωρισμό ανάμεσα στους εκδοθέντες ποιητές και σε αυτούς που δεν είχαν εκδώσει; 

Πώς γίνεται η διαλογή;

Ι.Δ.: Συνήθως συναποφασίζουμε. Τα βλέπουμε από κοινού, τα συζητάμε και προχωράμε. Σπάνια έχουμε διαφορετική άποψη.

Πού μπορούμε να βρούμε το στίγμα του “This is a poem”;

Θ.Π.: Κυρίως στο κέντρο. Τώρα αρχίζουμε και επεκτεινόμαστε. 

Ι.Δ.: Σε δρόμους, σε μετρό. Θησείο, Εξάρχεια, Σύνταγμα, Μοναστηράκι, Γκάζι, Κολωνάκι. Στην αρχή είχαμε αυτοκόλλητα. Αλλά οι άνθρωποι άρχισαν να τα ξεκολλάνε. Όχι απαραίτητα κακοπροαίρετα. Υπήρχαν άνθρωποι που νόμιζαν ότι το ποίημα κρύβεται στο αυτοκόλλητο και ήθελαν να το πάρουν σπίτι τους (γέλια). Για να αυξήσουμε το προσδόκιμο ζωής, αποφασίσαμε να φτιάξουμε το QR code μας σε μεταλλικό stencil.

Θ.Π.: Όταν πρωτοξεκινήσαμε ήμασταν άσχετοι με τα graffiti. Ακόμα είμαστε, αλλά ένα από τα πράγματα που καταλάβαμε, ήταν ότι όταν ένας τοίχος ήταν πολύ καθαρός για να ’ναι αληθινός, είναι πολύ καθαρός για να είναι αληθινός και δεν πάμε. 

Υπάρχουν περιοχές που στέλνουν στην σελίδα περισσότερους χρήστες;

Ι.Δ.: Η Γλυφάδα για παράδειγμα είχε αμέσως απήχηση ενώ στα Εξάρχεια, δεν είχαμε τις επισκέψεις που περιμέναμε. Αν και δεν μπορούμε να ανιχνεύσουμε την επισκεψιμότητα με βάση την τοποθεσία, κοιτώντας τα στατιστικά μας, ανακαλύψαμε ότι σχετίζεται άμεσα με το ποσοστό διείσδυσης των smartphone σε μια περιοχή καθώς φυσικά και με τον όγκο διέλευσης των περαστικών. Περιοχές όπως το Γκάζι αποφέρουν μεγάλο αριθμό επισκεπτών.

Ποια θα θέλατε να είναι η ιδανική εμπειρία για τον χρήστη σας; 

Θ.Π. Φανταζόμαστε κάποιον περαστικό να συναντάει στο δρόμο του το QR code το οποίο περιβάλλεται από το αινιγματικό “Αυτό είναι ένα ποίημα / This is a poem”. Κάνει μια παύση, μπροστά στον ίδιο τοίχο που προσπερνά κάθε μέρα χωρίς να προσέξει, και με το smartphone του σαρώνει το παράξενο σχήμα που βρίσκεται μπροστά του.

Ι.Δ.: Το κινητό φορτώνει ένα τυχαίο ποίημα από τη συλλογή του codepoetry και καθώς εκείνος ταξιδεύει με το μετρό διαβάζει τους στίχους που του επιφύλασσε αυτή η απρόοπτη συνάντηση. Ελαφρώς συγκινημένος, αποφασίζει να αφήσει ένα σχόλιο κάτω από το ποίημα ή να στείλει ένα προσωπικό μήνυμα στον συγγραφέα του ποιήματος.

Ποίηση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Τι διαφορές βλέπετε, με δεδομένο ότι και οι δύο κουβαλάτε τουλάχιστον μία ευρωπαϊκή εμπειρία.

Θ.Π.: Η ποίηση στο μετρό του Λονδίνου ξεκίνησε το 1986. Στην αρχή, όπως καταλαβαίνεις, έπρεπε να βρεθούν χορηγίες για να μπορεί να παρουσιάζεται στα βαγόνια. Η αρχική συμφωνία ήταν ότι έπρεπε να βρεθούν χορηγίες για τα μισά βαγόνια που φιλοξενούν ποίηση. Μετά από μερικά χρόνια η κίνηση της ποίησης σε δημόσιους χώρους ήταν τόσο επιτυχημένη που το μετρό άρχισε να δίνει το χώρο δωρεάν. Το βιβλίο “Poems in the Underground”, από το 1986, είναι τώρα στην 11η έκδοση. Η 9η πούλησε 250.000 αντίτυπα -αμφιβάλλω αν πούλησαν όλοι οι ποιητές της Ελλάδας τόσα αντίτυπα φέτος. Αντιλαμβάνομαι ότι είναι μικρή η αγορά λόγω γλώσσας. Παρόλα αυτά η συγκεκριμένη κίνηση στην Αγγλία οδήγησε στο να στήνονται ποιήματα-πόστερ στο μετρό, να στέλνονται σε όλα τα βρετανικά συμβούλια ανά την υφήλιο, να οργανώνονται βραδιές ποίησης, ακόμα και πρωινά ποίησης στη γέφυρα του Westminster. Ο κόσμος είναι περισσότερο εξοικειωμένος με την ποίηση έξω. 

Ι.Δ: Θεωρώ πως και έξω όπως και εδώ, το κοινό της ποίησης είναι αρκετά περιορισμένο. Μάλλον πιο δύσκολα πχ. εκδίδεται κανείς στη Γαλλία παρά στην Ελλάδα. Το διαδίκτυο πάντως προσφέρει πλέον εναλλακτικούς δρόμους δημοσίευσης και εκδημοκρατίζει τον χώρο.  

Από δω και πέρα τι; Να γεμίσουν οι δρόμοι; Να μάθει ο κόσμος ποίηση; Τι;

Ι.Δ.: Κάθε φορά που βγαίνουμε είναι μια βραδιά συζήτησης και ανταλλαγής, είναι κάτι ευχάριστο. Δεν είναι αγγαρεία. Ούτως ή άλλως, προς το παρόν όλο αυτό συντηρείται από το προσωπικό μας ενδιαφέρον και μεράκι.

Θ.Π.: Πρόσφατα γράψαμε ένα επιστημονικό άρθρο το οποίο υποβάλαμε στο διεθνές συνέδριο “ArtsIT” που πραγματεύεται τη Τέχνη και την Τεχνολογία και ευχόμαστε του χρόνου να ταξιδέψουμε στο Μιλάνο με το codepoetry.

Στο μέλλον, καταρχάς, στο πνεύμα του κινήματος του ελεύθερου λογισμικού, σκοπεύουμε να δημοσιεύσουμε στο site λεπτομερείς οδηγίες για να προωθήσουμε την υλοποίηση αντίστοιχων δράσεων και σε άλλες πόλεις του κόσμου. Επίσης, για να εξαπλώσουμε το δίκτυο του codepoetry, θέλουμε να διευκολύνουμε και να ενθαρρύνουμε την συμβολή του κοινού με διαφόρους τρόπους (εκτυπώσιμα stickers, προώθηση σε κοινωνικά δίκτυα, συμμετοχή στη διαλογή υποβληθέντων ποιημάτων, κλπ.).

Ι.Δ.: Πέρα από αυτές τις βελτιώσεις και αναβαθμίσεις έχουμε σκεφτεί και παραλλαγές του codepoetry. Μια από αυτές είναι να στήσουμε ένα κυνήγι θησαυρού όπου QR codes οδηγούν τους συμμετέχοντες σε μια ποιητική διαδρομή μέσα στην πόλη. Stay tuned!

▲ Οι φωτογραφίες από την Μαρίνα Κανακάκη.

 

 Κλικ
codepoetry.gr
Facebook

 

 Προφίλ

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου γεννήθηκε το 1979 στην Αθήνα και σπούδασε στην Αμερική ψυχολογία και φιλοσοφία. Συνέχισε στην Αγγλία με σπουδές στην πληροφορική και διδακτορικό στην τεχνητή νοημοσύνη στο Imperial College του Λονδίνου. Μέσα στην τρικυμία της εποχής, του αρέσει να διδάσκει υπολογιστικά μέσα και διαδραστική τέχνη στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, να διαβάζει για τον εγκέφαλο και το νου και να κάνει ποδήλατο.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Ο Γιάννης Δημητριάδης γεννήθηκε το 1980 στην Αθήνα, σπούδασε Φιλοσοφία, Παιδαγωγική και Ψυχολογία στα Ιωάννινα και έζησε λίγα χρόνια στο Παρίσι. Στις χαμένες ώρες του, γράφει και μεταφράζει ποίηση. Προσεχώς θα δημοσιεύσει δυο βιβλία με ποιήματα του Βαγγέλη Κάσσου και του Νικηφόρου Βρεττάκου στα γαλλικά, μέσα από το Αίνιγμα (www.ainigma.net).